W sobotę, 1 sierpnia 2026 r., obchodziliśmy Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego. Z tej okazji w parku przy Pomniku Powstańców Warszawskich w odbyły się miejskie obchody upamiętniające 82. rocznicę wybuchu tej największej akcji zbrojnej w okupowanej przez Niemców Europie. O godzinie 17:00 – w rocznicę Godziny „W” – w Słupsku i w całym kraju zawyły syreny, a mieszkańcy oddali hołd uczestnikom i ofiarom tamtych wydarzeń.
W uroczystości, którą poprzedziła msza św. polowa w intencji uczestników Powstania Warszawskiego, uczestniczyli przedstawiciele władz miasta, organizacji społecznych i politycznych, służby mundurowe, harcerze, poczty sztandarowe, a także kombatanci, rodziny powstańców warszawskich, duchowni, w tym ksiądz Jan Giriatowicz – Honorowy Obywatel Miasta Słupska, radni samorządowi oraz mieszkańcy Słupska i goście przebywający na terenie miasta. Asystę honorową zapewnił Batalion Ochrony Bazy w Redzikowie, a przy pomniku wojsko wystawiło warty honorowe.
Wspólnie uczczono pamięć bohaterów, którzy 82 lata temu stanęli do nierównej walki o wolność stolicy i kraju. Wielu uczestników wydarzenia wzięło ze sobą flagi narodowe, oddając hołd bohaterom jednego z najważniejszych i najbardziej tragicznych wydarzeń w historii naszego kraju.
>> CZYTAJ TEŻ: W Słupsku uczczą 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego
„Pamiętnik z powstania warszawskiego”
Zgromadzeni uczestnicy zaśpiewali hymn Rzeczypospolitej Polskiej, a także wysłuchali fragmentu „Pamiętnika z powstania warszawskiego” (1970) Mirona Białoszewskiego, który wyrecytowały dwie uczennice słupskich szkół – Jadwiga Kortas i Aleksandra Materek, uczęszczające na zajęcia do Młodzieżowego Domu Kultury w Słupsku.
List okolicznościowy dra Marka Szymaniaka, dyrektora Oddziału IPN w Gdańsku, odczytała Justyna Pazda, naczelnik Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku.
„Choćby zawiodła wszelka pomoc…”
Następnie okolicznościowe przemówienie wygłosiła prezydent Słupska Krystyna Danilecka-Wojewódzka, która m.in. również przywołała pamięć poety Mirona Białoszewskiego, uczestnika powstania, przedstawiciela pokolenia Kolumbów. Przeczytała też wiersz Stanisława Marczaka-Oborskiego z batalionu Armii Krajowej „Kiliński” pt. „Do Powstańca” napisany pod koniec sierpnia 1944 r.:
„Pamiętaj: nie wolno ci zwątpić
w wolność, co przyjdzie, choćbyś padł.
Pamiętaj, że na ciebie patrzy
ogromny i zdumiony świat.
I wiedz, że krokiem w nędznym bucie
jak pomnik dziś w historię wrastasz.
I wiedz, że w sercu twoim bije
uparte serce tego miasta.
Choćby zawiodła wszelka pomoc,
choć przyjdą dni głodu i moru,
ostatniej stawki nie przegramy
– stawki naszego honoru”.
Wypowiedziała również popularny cytat o antywojennym przesłaniu: „Proszę, Panie, niech nigdy więcej młody chłopiec nie nosi w ręce karabinu, a dziewczyna granatu. Niech noszą róże, książki, maliny, ale nie broń. Proszę, Panie, niech idą na koncert, na randkę, na grzyby, ale nie na śmierć…”. – Wyciągajmy nieustannie lekcje z przeszłości, po to, żeby budować pokój przyszłość – podsumowała swoje wystąpienie Krystyna Danilecka-Wojewódzka.
Następnie odczytano apel pamięci, po czym żołnierze oddali salwę honorową. Po tym przybyłe delegacje, mieszkańcy i goście składali kwiaty i znicze przy Pomniku Powstańców Warszawskich. Na zakończenie odbył się koncert piosenki powstańczej „Tobie Warszawo” w wykonaniu Mileny Krumplewskiej i Miszy Szcześniak, wokalistek kształcących się w Słupskim Ośrodku Kultury.
>> CZYTAJ TEŻ: Inscenizacja Wybuchu Powstania Warszawskiego
Hołd dla powstańców, którzy zamieszkali w Słupsku
Podczas uroczystości wspomniano i przywołano pamięć powstańców warszawskich, którzy po II wojnie światowej trafili do Słupska i tutaj znaleźli swój dom. Byli nimi m.in.: Michał Issajewicz, pseud. „Miś” – uczestnik zamachu na Franza Kutscherę, hitlerowskiego kata Warszawy, ksiądz Jan Zieja – pierwszy polski ksiądz w Słupsku, kapelan Szarych Szeregów, Edward Łada-Cybulski – aktor, dziennikarz, inicjator budowy Pomnika Powstańców Warszawskich w Słupsku i organizator słupskiego teatru, lekarz, chirurg, kapitan Stanisław Gierałtowski, Franciszek Szafranek pseud. „Frasza” – szef 2. Kompanii Szarych Szeregów batalionu „Kiliński”, poetka Marta Aluchna-Emelianow, Stefania Aluchna – adiutantka gen. Antoniego Chruściela „Montera”, Stefan Morawski – malarz i plastyk, Maria Zaborowska – pierwsza dyrektor słupskiego muzeum, restaurator Jana Zółtowski – właściciel Restauracji Warszawianka, lekarz Zofia Lewenstam pseud. „Hanka”, „Maryjka” – łączniczka II Oddziału KG AK, więźniarka obozów w Pruszkowie, Ravensbrück, Flossenbürg, Buchenwald oraz Bergen-Belsen, odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1976 r.) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1982 r.), Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Oświęcimskim, Krzyżem Armii Krajowej, Honorowa Obywatelkę Miasta Słupska, Krystyna Wasiuszko pseud. „Krysia” – uczestniczka Powstania Warszawskiego, łączniczka i sanitariuszka harcerskiego batalionu „Wigry” walczącego na Starówce, odznaczona Krzyżem AK oraz Medalem za Warszawę, Barbara Kropelnicka pseud. „Długonosa” – łączniczka i sanitariuszka batalionu „Zośka”, Jan Kruczak – działacz PPS, tramwajarz, ppor. Krystyna Krajewska pseud. „Kaśka” – od 1942 r. żołnierza Szarych Szeregów, uczestniczki działań dywersyjnych i sabotażowych batalionu „Miotła, a następnie w Zgrupowania „Radosław”, uczestniczka walk o odbicie obozu koncentracyjnego w Gęsiówce, więźniarka obozów w Pruszkowie, Buchenwaldzie i Altenburgu, odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Armii Krajowej oraz Medalem za Warszawę, ppor. Halina Jastrzębska pseud. „Bocian” – od 1942 r. należącą do Szarych Szeregów, od 1 stycznia 1943 r. do 30 września 1944 r. żołnierz Armii Krajowej, sanitariuszka IV Zgrupowania AK „Gurt”, odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Warszawskim Krzyżem Powstańczym.
>> CZYTAJ TEŻ: Godzina „W”, żywa lekcja historii z Powstania Warszawskiego
Uroczystości zorganizował Miejski Komitet Obchodów Świąt Państwowych i Rocznic Historycznych przy Prezydencie Miasta Słupska.
Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego jest świętem państwowym, które zostało ustanowione ustawą Sejmu RP z dnia 9 października 2009 r. i jest obchodzone corocznie 1 sierpnia od 2010 roku.
63 dni walki o wolność
Przypomnijmy, że Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku o godz. 17:00 (Godzina „W”) i było częścią szerszej operacji wojskowej o kryptonie „Burza”, zorganizowanej i podjętej przez oddziały Armii Krajowej w 1944 r. przeciwko wojskom hitlerowskim w końcowej fazie okupacji niemieckiej. Akcja „Burza” miała na celu wyzwolenie zajmowanych przez Niemców terenów Polski, w tym stolicy, i ujawnienie struktur Polskiego Państwa Podziemnego przed wkroczeniem Armii Czerwonej odbijającej z rąk niemieckich kolejne tereny. W obliczu natarcia, kierownictwo podziemia zdecydowało się stanąć do walki. Zbliżający się Sowieci mieli lada dzień wkroczyć do wolnej Warszawy, wyzwolonej powstańczymi siłami.
>> CZYTAJ TEŻ: Na ścianie słupskiego „Medyka” odsłonięto mural poświęcony uczestniczkom Powstania Warszawskiego
„ŻOŁNIERZE STOLICY! Wydałem dziś upragniony przez Was rozkaz do jawnej walki z odwiecznym wrogiem Polski, najeźdźcą niemieckim. Po pięciu blisko latach nieprzerwanej i twardej walki prowadzonej w podziemiach konspiracji stajecie dziś otwarcie z bronią w ręku, by Ojczyźnie przywrócić Wolność i wymierzyć zbrodniarzom niemieckim przykładną karę za terror i zbrodnie dokonane na ziemiach Polski” – głosił rozkaz dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora”.
Komendant Główny wyraził w nim uczucia nękanych już piąty rok niemieckim terrorem mieszkańców miasta. Kalkulacje polityczne i strategiczne, różnice zdań w kierownictwie Polskiego Państwa Podziemnego, przestały mieć znaczenie. Do walki ruszyły tysiące żołnierzy zgrupowanych w oddziałach AK, dowodzonych przez płk. Antoniego Chruściela „Montera”, dołączali do nich członkowie innych organizacji konspiracyjnych oraz harcerze. Powstańców wspomagali też żołnierze części oddziałów I Armii Wojska Polskiego walczącej u boku Sowietów, pomoc dla Warszawy docierała także ze strony aliantów drogą lotniczą.
>> CZYTAJ TEŻ: 71 rocznica Powstania Warszawskiego w Bibliotece
Mimo entuzjazmu próbujących odzyskać wolność Warszawiaków, mimo dających nadzieję początkowych sukcesów, szybko okazało się, że Niemcy nie są tak słabi i zdemoralizowani, jak przypuszczano, a pomoc Sowietów nie przyjdzie na czas. Dysproporcja sił i uzbrojenia aż przez wszystkie dni nie były jednak w stanie złamać ducha walki i pragnienia wolności powstańców.
Planowane na kilka dni Powstanie Warszawskie ostatecznie trwało ponad dwa miesiące – 63 dni – od 1 sierpnia do 2 października 1944 roku i było największą akcją zbrojną w okupowanej przez Niemców Europie. Do walk w stolicy przystąpiło ok. 40-50 tys. żołnierzy podziemia Armii Krajowej. Straty w powstaniu były ogromne. W trakcie walk Niemcy dokonali systematycznej eksterminacji ludności miasta, mordując około 200 tys. powstańców i cywilnej ludności Warszawy (szacuje się, że zginęło około 18 tysięcy powstańców – żołnierzy AK oraz od 150 do 180 tysięcy cywilów), z czego 50 tys. zostało zamordowanych już w ciągu pierwszych kilku dni powstania w bezprecedensowym akcie ludobójstwa na Woli.
>> CZYTAJ TEŻ: Wystawa na 80-rocznicę powstania warszawskiego
Pozostałych przy życiu ponad pół miliona warszawiaków wypędzono z miasta, umieszczono w obozach koncentracyjnych, a stolicę Polski zrównano z ziemią (po upadku powstania okupanci burzyli budynek po budynku niemal całkowicie niszcząc miasto – ponad 80 proc. zabudowy legło w gruzach, a straty objęły cenne zabytki, pałace i domy mieszkalne).
Powstanie Warszawskie, mimo militarnej klęski i tragicznego bilansu, stało się jednym z najważniejszych wydarzeń polskiej historii. Stało się symbolem polskiej determinacji, walki o wolność i niepodległość, głęboko wpływając na polską tożsamość narodową, a także pokazując jedność społeczeństwa.
Należy pamiętać, że decyzja o jego rozpoczęciu zapadła w lipcu 1944 r. – szereg okoliczności, o których wiemy dzisiaj, nie mogło być znanych ówczesnym przywódcom AK i polskiego rządu na uchodźstwie.
>> CZYTAJ TEŻ: Słupsk oddał hołd ofiarom rzezi wołyńskiej (ZDJĘCIA)
>> CZYTAJ TEŻ: Słupszczanie uczczą 81. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego
Wideo: Tomasz Wojtalik
Źródło: sejm.gov.pl/IPN
